Taliban ile Çin arasında gelişen temaslarda, Afganistan’daki Uygur savaşçıların varlığı ve geleceği, diplomatik ilişkilerin en hassas ve en zor başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.
Şanghay Uluslararası Çalışmalar Enstitüsü Güney Asya Araştırma Merkezi Direktörü Liu Zongyi, Afganistan’a gerçekleştirdiği dört günlük ziyarette; Taliban yönetimiyle yapılan görüşmelerde, “Doğu Türkistan İslami Hareketi” konusunun en zorlu başlık olarak ele alındığını ancak Taliban’ın, ayrılıkçı Uygur savaşçılarını Çin’e teslim etmeye istekli olmadığını ifade etmiştir.
Taliban yönetiminin, Afganistan’da bulunan “Doğu Türkistan İslami Hareketi”ne mensup Uygur savaşçılar ile dini bağların dışında ideolojik açıdan da sarsılmaz bir yakınlık içinde oldukları biliniyor.
Nitekim, “Taliban yetkililerinin çeşitli gerekçeler sunduğunu” aktaran Zongyi, “Doğu Türkistan İslami Hareketi”ne mensup kişilerin geçmişte Sovyet işgaline karşı Taliban ile birlikte savaştığını ve bu durumun taraflar arasında bir bağ oluşturduğunu” dile getirdi.
“Ayrıca dini ortaklık, aşiret gelenekleri kapsamında sığınan kişilerin korunması anlayışı ve yerel halkla kurulan sosyal bağların da Taliban’ın bu yaklaşımında etkili olduğu” kaydedilen haber kaynağına göre, sınır bölgelerinde faaliyet gösterdiği öne sürülen ve Uygur savaşçılardan oluşan grupların varlığına ilişkin iddialar, Pekin yönetiminin güvenlik kaygılarını gündemde tutuyor. Afganistan’ın, Çin’in Uygur Özerk Bölgesi ile kuzey doğu ucunda dar bir sınır hattına sahip olması da, konunun jeopolitik önemini artırıyor.
Taliban, Afganistan'da hakimiyet kurması sonrası kendisini siyasi olarak ilk tanıyan, Afganistan’a yatırım yaparak Taliban yönetimine maddi destek sağlayan Çin'in ülkesindeki Uygur savaşçılar ile ilgili taleplerini göz ardı etmediğini de vurgulamak gerekir. Nitekim 2021 yılı 21-22 Ağustos tarihlerinde Cumartesi ve Pazar günleri Pekin’in talebi üzerine özellikle başkent Kabil'de ve Çin’in yatırım yaptığı kentlerde yaşayan ve çeşitli tarihlerde ülkeye gelerek yerleşen Doğu Türkistanlı Uygur Türklerinin evlerinde arama gerçekleştirmiş ve bu şekilde Uygurları kayıt ve denetim altına almıştır.
"İslam Emirliği olarak tüm Müslümanların haklarını savunacağız. Çin'de yaşayan Müslümanlar da bunun içindedir elbette. Ancak onların haklarını savunurken Çin'in iç işlerine asla karışmayacağız"
ABD merkezli ve Orta Asya ile ilgili çalışmalar yapan Oxus Society ile Wilson Araştırma Merkezi Araştırmacılarından Bradley Jarden tarafından Twitter paylaşımı ile kamuoyuna duyurulan bu operasyon sonrasında, Taliban sözcüsü uluslararası medyaya yaptığı açıklamada bu ifadeleri kullanmıştı. Bu açıklama; Taliban’ın Uygurları kendi çıkarları için bir koz olarak kullanacaklarını, Çin’in iç işlerine müdahale niteliği taşıyan eylemlere izin vermeyeceğini ve Taliban'ın kendilerini desteklemesi karşılığında bölgede Uygur meselesi başta olmak üzere birçok sorunda Çin'den yana tavır sergileyeceklerini göstermekte.
Konuyla ilgili merkezi İstanbul’da bulunan Doğu Türkistan Sürgün Hükümeti Başbakanlık Ofisi’nden yapılan açıklamaya göre; bölgedeki Uygur mücahitlerin Çin’e iade edilmelerinin Taliban yönetimine itibar kaybı yaşatacağını, böyle durumda Taliban içindeki birçok grubun çok sert tepki göstereceğini, dolayısıyla Taliban’ın Uygur mücahitlerini kendi kontrollerinde yaşamalarına izin vererek iade etmeyecekleri belirtildi.
1990’lı yıllardaki iktidarı sırasında Uygur grupların Afganistan’da faaliyet göstermesine izin veren ve Çin sınırına yakın Vahan Koridoru’ndaki Badakhşan eyaletinde 76 kilometrelik sınır boyunca yaşamalarına izin veren Taliban Yönetimi’nin, 2025 yılından itibaren Çin’in artan siyasi ve ekonomik baskısı üzerine, Çin’in güvenlik kaygılarını yatıştırmak için Vahan Koridoru’nda sessiz bir operasyon yaptıkları ve bölgedeki silahlı Uygur gruplarını Bedakhşan’dan doğudaki Nangarhar eyaleti başta olmak üzere başka bölgelere taşınmaya zorladıkları belirtiliyor.
Bu arada Çin’in Tacikistan’da Vahan Koridoru ve Bedakhşan eyaleti sınırında, Tacikistan’ın Dağlık Bedakhşan bölgesinde gizli askeri üs kurduğu, bölge halkına göre bu askeri üs içinde yüzlerce Çin askerinin görev yaptığı söylenmekte.
Cibuti ve Güney Çin Denizi’nden sonra, Çin’in ülke dışındaki üçüncü üssü kabul edilen askeri tesisin varlığı uydu görüntüleri, fotoğraflar, tanıklarla yapılan görüşmeler ve Washington Post’un birinci elden gözlemleri sonucu teyit edildi. Afganistan topraklarındaki stratejik Vakhan Koridoruna bir atlama noktası niteliği de taşıyan ileri üste iki düzineye yakın bina ve gözetleme kuleleri bulunuyor.
Yorum Yazın