Siyasette kullanılan dil, yalnızca bir iletişim aracı değildir; aynı zamanda bir yönetim anlayışının, bir siyasal kültürün ve toplumsal zihniyetin de yansımasıdır. Bu nedenle siyasi aktörlerin kullandıkları kavramlar, savundukları fikirler kadar önemlidir.

Türkiye'de uzun yıllardır iktidara yöneltilen temel eleştirilerden biri, siyasal kararların kurumsal mekanizmalar yerine tek bir iradenin talimatları doğrultusunda şekillendiği iddiasıdır. Bu nedenle kamuoyunda sıkça duyduğumuz "Cumhurbaşkanının talimatıyla" ifadesi, yalnızca bir cümle değil, aynı zamanda bir yönetim modelinin sembolü olarak görülmektedir.

Ancak ilginç olan şudur ki; aynı anlayışa yönelik eleştiriler dile getirilirken, muhalefet içerisinde de benzer bir dilin kullanılabildiğine tanık oluyoruz. Son dönemde bazı açıklamalarda duyduğumuz "Kılıçdaroğlu'nun emriyle" veya "Kılıçdaroğlu'nun talimatıyla" ifadeleri bunun örneklerinden biridir.

Burada mesele kişilerin kendisi değildir. Mesele, siyasetin kişilere mi yoksa kurumlara mı dayanacağı sorusudur.

Modern demokrasiler, tarihsel olarak monarşik yönetimlerden ve mutlak otoritelerden uzaklaşmanın ürünü olarak ortaya çıkmıştır. Demokrasi düşüncesinin temelinde bireylerin değil, kuralların egemenliği vardır. Siyasal partiler de bu anlayışın gereği olarak liderlerin değil, üyelerin, kurultayların, tüzüklerin ve kurumsal yapıların yönettiği organizasyonlar olmak zorundadır.

Sosyolojik açıdan bakıldığında ise lider merkezli siyaset, geleneksel toplumların karakteristik özelliklerinden biridir. Bu yapılarda sadakat kurallara değil kişilere yöneliktir. Modern toplumlarda ise sadakatin adresi kurumlar ve ortak değerlerdir. Bu nedenle demokratikleşme süreci aynı zamanda kişisel otoriteden kurumsal otoriteye geçiş sürecidir.

Türkiye'nin yaşadığı temel sorunlardan biri de tam olarak budur. Siyasi tartışmalar çoğu zaman fikirler ve politikalar üzerinden değil, kişiler üzerinden yürümektedir. Kurumların gücü yerine liderlerin gücü konuşulmakta; parti programları yerine kişisel tercihler tartışılmaktadır.

Oysa gerçek demokrasi, hiçbir kişinin vazgeçilmez olmadığı bir sistemdir. Güçlü liderler olabilir; ancak güçlü demokrasiler, güçlü liderlerden önce güçlü kurumlara dayanır. Çünkü kişiler değişir, fakat kurumlar ve kurallar toplumsal sürekliliği sağlar.

Bu nedenle hangi siyasi görüşten olursak olalım, siyaseti "kimin talimat verdiği" üzerinden değil, "hangi kararın hangi demokratik süreçlerle alındığı" üzerinden değerlendirmeliyiz.

Demokrasinin geleceği, liderlere duyulan bağlılıkta değil; hukuka, kurumlara ve ortak akla duyulan güvende saklıdır. Aksi halde eleştirdiğimiz anlayışın farklı isimler altında yeniden üretilmesine engel olamayız.

Sorulması gereken soru basittir:

Bir siyasi anlayışı "talimat siyaseti" nedeniyle eleştirirken, aynı dili ve aynı yöntemi başka isimler için kullanıyorsak, gerçekten farklı bir siyaset mi savunuyoruz; yoksa aynı kültürü farklı aktörlerle yeniden mi üretiyoruz?