Göçebe yaşam süren Türk toplulukları, kolay bozulan gıdaları daha uzun süre muhafaza edebilmenin yollarını ararken, tarihin ilk “hazır yemeği” olarak kabul edilebilecek tarhanayı ortaya çıkarmıştır. Yoğurdun ekşitilmesi, içerisine un ve dövülmüş buğday eklenmesi; soğan, biber ve daha sonraki dönemlerde domatesle zenginleştirilmesiyle hazırlanan karışım günlerce fermente edilir. Ardından parçalara ayrılıp kurutularak aylarca, hatta yıllarca dayanabilen son derece besleyici bir gıda elde edilir.

Antik tarihin ilk hazır yemeklerinden biri olan tarhana, yalnızca bir çorba değil; Türklerin mutfak kültürüne attığı güçlü bir imzadır.



Katkısız, Koruyucusuz ve Şifa Kaynağı

Tarhana; katkı maddesi ve koruyucu içermeyen, tamamen doğal ve fermente bir üründür. Bu özelliği sayesinde sindirimi kolaydır, mideyi yormaz. Lif, protein ve mineral bakımından zengin yapısıyla yediden yetmişe herkes tarafından rahatlıkla tüketilebilir.

Soğuk kış günlerinde vücut direncini artırması, hastalar için şifa kaynağı olması ve bebek beslenmesinde dahi tercih edilebilmesi, tarhanayı eşsiz kılan yönlerdendir.

Anadolu Kadınlarının Yaşattığı Binbir Çeşit Tarhana

Günümüzde Anadolu’da, yöreden yöreye değişen içerik ve yöntemlerle hazırlanan yaklaşık 50 farklı tarhana çeşidi bulunmaktadır. Kimi bölgelerde acılı, kimi bölgelerde yoğurt oranı yüksek; hatta kızılcıkla yapılan kırmızı renkli tarhanalar bile mevcuttur.

Bu zenginlik, coğrafi işaretlerle de resmî olarak tescillenmektedir. Uşak Tarhanası, Maraş Tarhanası, Cide Tarhanası, Gediz Tarhanası, Malatya Tarhanası, Göce Tarhanası, Sıkma Tarhana, Kızılcık Tarhanası ve Üzüm Tarhanası, ülkemizde coğrafi işaret almış tarhana çeşitleri arasında yer almaktadır.



Bu ürünler arasında Kahramanmaraş Tarhanası ayrı bir öneme sahiptir. Maraş Tarhanası, yalnızca Türkiye’de değil, Avrupa Birliği tarafından da coğrafi işaretle tescillenmiş, uluslararası düzeyde koruma altına alınmış nadir geleneksel ürünlerimizden biridir. Bu tescil, tarhananın Anadolu mutfağındaki tarihsel ve kültürel değerinin dünya çapında kabul gördüğünün somut bir göstergesidir.

Son yıllarda sayıları hızla artan kadın kooperatifleri, kadın üretim dernekleri ve kadın girişimciler, bu kültürel mirası yaşatan en önemli aktörlerin başında gelmektedir. Tarhana, bu yapıların ürettiği nitelikli, yerel ve doğal ürünlerin simgesi haline gelmiştir.

Ata tohumu, yerel üretim, artizanal gıda ve biyoçeşitlilik; Anadolu kadınlarının emeğiyle yeniden hayat bulmakta, korunmakta ve gelecek kuşaklara aktarılmaktadır.

Atalardan Gelen Sağlıklı Beslenme Bilgeliği

Günümüzde sağlıklı yaşam ve beslenmeye önem veren bireyler; ev yapımı ekşi mayalı ekmek, ekşi mayalı tarhana ve doğal ayran gibi fermente ürünleri bilinçli olarak tercih etmektedir. Bu eğilim, atalarımızın sağlıklı beslenmenin temel prensiplerini asırlar önce keşfettiğini bir kez daha göstermektedir.

Tarhana, geçmişten bugüne uzanan bu bilgelik zincirinin hem lezzetli hem de besleyici bir halkasıdır.