Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, dijital platformlarda düzenli yayın yapan kanallara yönelik yeni bir denetim ve lisans modeli üzerinde çalışıyor. TBMM Okul Saldırılarının Nedenlerini Araştırma Komisyonu’nda açıklamalarda bulunan RTÜK Başkanı Mehmet Daniş, YouTube başta olmak üzere internet üzerinden sürekli haber, program, analiz ve sokak röportajı yayımlayan kanalların mevcut yayıncılık mevzuatına dahil edilmesinin planlandığını belirtti.

Hazırlıkları süren düzenleme, yalnızca lisans uygulamasıyla sınırlı kalmayacak. Dijital içeriklerin yapay zekâ destekli sistemlerle takip edilmesi, çocukları korumaya yönelik yaş sınıflandırmalarının genişletilmesi, sokak röportajlarında etik yayıncılık ilkelerinin uygulanması ve zararlı içeriklere karşı daha güçlü uyarı mekanizmalarının oluşturulması da gündemde bulunuyor.

RTÜK’ün üzerinde çalıştığı modele göre, kişisel ve anlık sosyal medya paylaşımları lisans sisteminin dışında tutulacak. Buna karşılık belirli bir yayın takvimiyle haber programı, tartışma, yorum, analiz veya benzeri içerikler üreten dijital kanalların profesyonel yayıncı olarak değerlendirilmesi planlanıyor.

Bu kapsama giren kanallar için 10 yıllık yayın lisansı alınması ve geleneksel televizyon kuruluşlarında uygulanan bazı yayıncılık standartlarının dijital alana taşınması gündemde. Lisans sistemine dahil edilen yayıncılardan elde ettikleri yayın gelirlerinin yüzde 1,5’i oranında pay alınmasının da değerlendirildiği belirtildi.

Son yıllarda sosyal medyada geniş kitlelere ulaşan sokak röportajları da yeni düzenlemenin öne çıkan başlıkları arasında yer alıyor. RTÜK Başkanı Daniş, kamuoyunu yanıltan, dezenformasyon içeren veya hakaret unsuru taşıyan yayınların önüne geçilmesi amacıyla bu içeriklerde geleneksel habercilik ilkelerinin uygulanmasının planlandığını aktardı.

Yeni kurallarla birlikte röportajların bağlamından koparılması, yanıltıcı başlıklarla sunulması veya kamuoyunda yanlış kanaat oluşturabilecek biçimde yayımlanması gibi sorunların azaltılması amaçlanıyor. Düzenlemenin, izleyici haklarının korunmasına ve dijital habercilikte daha sorumlu bir yayın anlayışının oluşmasına katkı sağlaması hedefleniyor.

Her gün milyonlarca saatlik videonun yüklendiği dijital platformların yalnızca insan gücüyle denetlenmesinin mümkün olmadığına dikkat çeken RTÜK, inceleme süreçlerinde yapay zekâ teknolojilerinden yararlanmayı planlıyor.

Kurulun üzerinde çalıştığı sistemin nefret söylemi, etik dışı ifadeler, telif ihlalleri, zararlı içerikler ve belirlenen anahtar kelimeleri otomatik olarak tespit etmesi öngörülüyor. Sistem tarafından riskli olarak işaretlenen yayınların daha sonra uzman denetçiler tarafından ayrıntılı şekilde incelenmesi planlanıyor.

RTÜK’ün yeni dönem hazırlıklarında çocukların ve gençlerin zararlı dijital içeriklerden korunması önemli bir yer tutuyor. Akıllı İşaretler Koruyucu Sembol Sistemi’nin dijital yayıncılığın değişen ihtiyaçlarına göre güncellenmesi ve mevcut yaş sınıflandırmalarına 10+ ile 16+ kategorilerinin eklenmesi planlanıyor.

Yeni sistemde yalnızca genel şiddet uyarısı yerine şiddetin türlerine ilişkin daha ayrıntılı bilgilendirmeler yapılması hedefleniyor. Ayrımcılık, intihar, zorbalık, kumar, uyuşturucu kullanımı, davranışsal bağımlılık ve uygunsuz dil gibi içerikler için de yeni uyarı sembolleri geliştirilecek.

Çocuklara yönelik olumsuz unsurlar taşıyan yayınların gösterim saatlerinin yeni sembollere göre yeniden düzenlenmesi de planlar arasında bulunuyor. Böylece hem içeriklerin daha doğru sınıflandırılması hem de ailelerin çocuklarının izlediği yayınlar hakkında daha bilinçli karar verebilmesi amaçlanıyor.

RTÜK Başkanı Mehmet Daniş, koruyucu yayıncılık yaklaşımının yalnızca ceza ve yaptırımlardan oluşmadığını, önleyici rehberlik ve nitelikli içerik üretiminin teşvik edilmesini de kapsadığını ifade etti.

Buna rağmen şiddeti özendiren, müstehcenlik içeren, ayrımcılık yapan veya çocukların gelişimini olumsuz etkileyen yayınlara karşı 6112 sayılı Kanun kapsamında işlem yapılmaya devam edildiği belirtildi. Paylaşılan verilere göre son 5 yılda bu tür ihlaller nedeniyle 454 idari yaptırım uygulanırken, toplam para cezası yaklaşık 345 milyon liraya ulaştı.

RTÜK tarafından 26 ilde 7 bin 511 gençle gerçekleştirilen Gençlerin Medya Kullanımı ve Dijital Okuryazarlık Araştırması, gençlerin geleneksel medya yerine dijital platformlara yöneldiğini ortaya koydu. Araştırmaya göre 15-21 yaş grubundaki gençlerin günlük ortalama televizyon izleme süresi 40 dakikaya kadar geriledi.

Dijital okuryazarlık verilerinde ise belirgin bir yükseliş kaydedildi. Düşük dijital okuryazarlık oranı 2022’de yüzde 35,6 iken 2025’te yüzde 13,9’a düştü. Yüksek dijital okuryazarlık oranı ise aynı dönemde yüzde 29,4’ten yüzde 57,2’ye yükseldi.

RTÜK’ün dijital yayıncılık alanında planladığı değişikliklerin uygulanabilmesi için teknik ve hukuki hazırlıkların tamamlanması gerekiyor. Kurulun YouTube ve diğer platformların temsilcileriyle görüşmelerini sürdürdüğü, lisans sisteminin ayrıntılarının ise yapılacak yasal düzenlemelerin ardından netleşeceği belirtiliyor.

Yeni modelin hayata geçirilmesi halinde internet üzerinden düzenli yayın yapan kanallar açısından lisans, gelir payı, etik yayıncılık ve içerik denetimi gibi alanlarda yeni yükümlülükler doğabilecek. Düzenlemenin dijital yayıncılık sektörü üzerindeki etkileri, yasal sürecin ve uygulama esaslarının açıklanmasıyla daha belirgin hale gelecek.