Rekabet Kurumu, kamu ihalelerinde rekabeti sınırlayabilecek şirket hareketlerini yapay zekâ destekli sistemlerle incelemeye başladı. Kamu İhale Kurumu tarafından sağlanan geniş kapsamlı veri setleri algoritmalar aracılığıyla taranırken, danışıklı teklif, gizli anlaşma ve olağan dışı fiyat hareketleriyle benzerlik gösteren işlemler denetim radarına alınıyor.

Kamu ihalelerinin yapay zekâyla analiz edilmesine yönelik çalışmaları değerlendiren Rekabet Kurumu Başkanı Birol Küle, kamu alımlarında rekabet ortamının korunmasının hem devlet bütçesi hem de vatandaşların ödediği vergilerin etkin kullanılması bakımından kritik öneme sahip olduğunu söyledi.

Kamunun ihtiyaç duyduğu mal ve hizmetlerin en uygun fiyat ve kalite koşullarıyla temin edilmesi gerektiğine dikkati çeken Küle, bunun vatandaşlardan toplanan vergilerin doğru ve verimli kullanılmasının temel unsurlarından biri olduğunu belirtti.

Kamu alımlarında rekabetçi şartların oluşturulmasının Rekabet Kurumunun en hassas olduğu başlıklardan biri olduğunu ifade eden Küle, kamu ihalelerine ayrılan harcamaların devlet bütçesi içerisinde önemli bir pay taşıdığını vurguladı.

Bu nedenle kamu ihalelerinde rekabetin korunmasını kurum açısından tartışmaya açık olmayan bir öncelik olarak değerlendiren Küle, ihalelerde sağlıklı rekabet ortamının oluşturulmasını “kırmızı çizgi” olarak nitelendirdi.

Küle, kamu ihalelerinde rekabetçi sürecin korunmasının yalnızca kamu kaynaklarının etkili biçimde kullanılmasını sağlamadığını, aynı zamanda piyasalardaki fiyat oluşum mekanizmasının sağlıklı çalışmasına da doğrudan katkı sunduğunu ifade etti.

Şirketlerin adil ve eşit şartlar altında yarışabilmesinin, kamu alımlarında daha güçlü bir rekabet ortamı oluşturduğunu belirten Küle, bu sürecin nihai faydasının vatandaşlara ulaştığını söyledi.

Rekabetin etkin şekilde işletildiği bir ihale düzeninde vatandaşların daha düşük fiyat, daha yüksek kalite, daha geniş ürün ve hizmet çeşitliliği ile yenilikçi çözümlerden yararlanabildiğini kaydeden Küle, kamu ihalelerinin piyasa dengesi açısından kritik bir konumda bulunduğunu aktardı.

Rekabet Kurumunun, Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında kendisine verilen görevleri yerine getirirken kamu ihalelerinin rekabet düzenindeki önemini dikkate aldığını belirten Küle, bu anlayışla Kamu İhale Kurumuyla yürütülen iş birliğinin güçlendirildiğini söyledi.

İki kurum arasındaki çalışmaların 2024 yılında daha sağlam bir zemine taşındığını ifade eden Küle, imzalanan protokolle kamu ihalelerine yönelik denetim faaliyetlerine teknolojik ve veri odaklı yeni bir boyut kazandırıldığını açıkladı.

İş birliği kapsamında kamu ihalelerinde ortaya çıkabilecek rekabet risklerinin ve muhtemel ihlallerin belirlenmesi amacıyla yapay zekâ destekli araçların geliştirilmesine odaklanılıyor.

Bunun yanında iki kurumun ortak istatistiksel modelleme ve analiz çalışmaları yürüttüğünü belirten Küle, eldeki büyük veri kaynaklarının daha hızlı, ayrıntılı ve bütüncül biçimde değerlendirilmesi için yoğun mesai harcandığını dile getirdi.

Kamu İhale Kurumunun sağladığı geniş veri havuzu, Rekabet Kurumunun kullandığı yapay zekâ algoritmaları tarafından süzgeçten geçiriliyor. Sistem, rekabete aykırı davranışlarda görülen hareketlerle benzerlik taşıyan işlem ve teklif yapılarını belirliyor.

Şüpheli örüntüler sergileyen teşebbüslerin hareketleri hızlı şekilde tespit edilerek denetim kapsamına alınıyor. Böylece çok sayıda ihale verisi içerisinde geleneksel inceleme yöntemleriyle fark edilmesi güç olabilecek ilişkilerin daha erken aşamada ortaya çıkarılması amaçlanıyor.

Şirketlerin ihalelere sunduğu tekliflerin yalnızca fiyat bakımından değerlendirilmediğini belirten Küle, verilerin hem yapısal hem de davranışsal açıdan derinlemesine incelendiğini söyledi.

Bu analizlerde şirketlerin hangi ihalelere katıldığı, hangi fiyat yapılarını kullandığı, belirli bölgelerde veya ihale kalemlerinde nasıl hareket ettiği ve diğer teşebbüslerle benzer davranışlar gösterip göstermediği mercek altına alınıyor.

Yapay zekâ destekli altyapının, kamu ihalelerinde görülebilecek farklı ihlal türlerinin tespit edilmesini hızlandırdığını belirten Küle, ihalelerin şirketler arasında paylaşılması ve danışıklı fiyat teklif edilmesi gibi uygulamaların sistem tarafından net biçimde ortaya çıkarılabildiğini ifade etti.

Belirli şirketlerin faaliyet göstereceği bölgeleri kendi aralarında paylaşması da denetim kapsamındaki başlıklardan biri olarak öne çıkıyor. Farklı firmaların belirli bölgelerde birbirleriyle rekabet etmekten kaçınması veya ihale alanlarını bölüşmesi, rekabeti sınırlayan uygulamalar arasında değerlendiriliyor.

Küle, Rekabet Kurumunun bilişim ve denetim altyapısının son derece güçlü olduğunu belirterek, denetim kapasitesinin gelişen teknolojilere ve bu teknolojilerle ortaya çıkan yeni rekabete aykırı uygulamalara uyumlu hale getirildiğini söyledi.

Kurumun kendi incelemeleriyle yaptığı proaktif tespitlerin, ihlal tarafı olduğu belirlenen şirketlerde şaşkınlık oluşturduğunu ifade eden Küle, sistemin yalnızca yapılan ihbarlarla değil, veri analizleri sonucunda kendiliğinden şüpheli hareketleri tespit edebildiğine işaret etti.

Kamu ihalelerinde şirketlerin teklif fiyatları konusunda önceden anlaşması, Rekabet Kurumunun takip ettiği temel ihlal türlerinden biri olarak öne çıkıyor. Bu yöntemde teşebbüsler, rekabetçi bir fiyat oluşmasını engelleyecek biçimde ortak hareket edebiliyor.

Şirketlerin rekabete hassas bilgileri birbirleriyle paylaşması da denetim kapsamında inceleniyor. Teklif fiyatları, maliyetler, katılım kararları veya ihale stratejileri gibi bilgilerin rakipler arasında aktarılması, adil yarış ortamını ortadan kaldırabilecek uygulamalar arasında değerlendiriliyor.

İhale kalemlerinin veya coğrafi bölgelerin şirketler arasında paylaşılması da yapay zekâ analizleriyle takip ediliyor. Böyle bir durumda teşebbüsler, belirli ihale alanlarında birbirlerine rakip olmaktan kaçınarak piyasayı kendi aralarında bölüşebiliyor.

Bir başka yöntem ise belirli bir şirketin ihaleyi kazanmasını sağlamak amacıyla yan teklif verilmesi olarak öne çıkıyor. Bu uygulamada diğer firmalar, ihalede gerçek anlamda rekabet etmek yerine önceden kararlaştırılan şirketin kazanmasını kolaylaştıracak teklifler sunabiliyor.

Şirketlerin yaptıkları anlaşma doğrultusunda bir ihaleye hiç teklif vermemesi de rekabeti kısıtlayan uygulamalar arasında bulunuyor. Böylece ihaleye katılması beklenen teşebbüslerin geri çekilmesiyle belirli bir şirketin önünün açılması amaçlanabiliyor.

Küle, kamu ihalelerinde rekabeti sınırlayan uygulamalara karşı hiçbir taviz verilmeyeceğini belirterek, ihale süreçlerinde rekabete aykırı hareket eden teşebbüslerin üzerine kararlılıkla gidileceğini söyledi.

Rekabet Kurumunun sahip olduğu yüksek teknolojili altyapı ile kurumlar arasındaki veri entegrasyonunun, ihalelerdeki en küçük şüpheli hareketlerin bile ayrıntılı biçimde incelenmesine olanak sağladığını ifade etti.

Teknolojik kapasitenin yalnızca geçmişte gerçekleşmiş ihlallerin araştırılmasında değil, şüpheli işlemlerin erken aşamada belirlenmesinde de kullanıldığını vurgulayan Küle, rekabet kurallarını ihlal eden şirketlerin ağır sonuçlarla karşılaşacağını kaydetti.