Konya’nın Seydişehir ilçesinde bulunan Gökhöyük’te sürdürülen arkeolojik kazılarda, yaklaşık 5 bin yıllık olduğu değerlendirilen dikkat çekici bir küp gün yüzüne çıkarıldı.

İnsan yüzü, Anadolu yaban keçisi ve hayat ağacı kabartmalarıyla süslenen eser, hem taşıdığı semboller hem de bulunduğu biçim nedeniyle bölgenin tarihine ışık tutabilecek önemli buluntular arasında değerlendiriliyor.

Seydişehir ilçe merkezine yaklaşık 8 kilometre uzaklıkta bulunan Gökhöyük, ilk kez 1950’li yıllarda arkeolog James Mellaart’ın bölgede yürüttüğü araştırmalar sırasında tespit edildi.

Höyükteki arkeolojik kalıntıların yeniden gündeme gelmesi ise Devlet Su İşlerinin 2002 yılında bölgede yürüttüğü sulama kanalı projesi sırasında gerçekleşti.

DSİ ekiplerinin höyüğün doğu bölümünden toprak aldığı sırada arkeolojik eserlerle karşılaşılması üzerine çalışmalar durduruldu.

Arkeolojik buluntuların tespit edilmesinin ardından bölgede Konya Müze Müdürlüğü tarafından 2002 ile 2005 yılları arasında kurtarma kazıları gerçekleştirildi.

Ancak çalışmalar daha sonra uzun süre durdu. Gökhöyük kazıları, 2020 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığının izniyle yeniden başlatıldı.

Yeni dönem kazıları, Selçuk Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Prehistorya Ana Bilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Ramazan Gündüz başkanlığındaki ekip tarafından yürütülmeye başlandı.

Kazı projesi, son yıllarda Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünün Geleceğe Miras Projesi kapsamında sağlanan desteklerle hız kazandı.

Çalışmalara Konya Büyükşehir Belediyesi ile Seydişehir Belediyesi de katkı sağladı.

Kazı Başkanı Doç. Dr. Ramazan Gündüz, Gökhöyük’ün bölge tarihinin farklı dönemlerine ilişkin önemli bilgiler sunduğunu belirtti.

Gökhöyük’teki yerleşimin MÖ 7000’li yıllardan başladığını ifade eden Gündüz, höyüğün Neolitik, Kalkolitik, Tunç ve Demir çağları boyunca kullanıldığını söyledi.

Yerleşimin MS 1000’li yıllara kadar devam ettiğini belirten Gündüz, kazılardan elde edilen buluntuların bölgedeki günlük yaşam, gelenekler ve kültürel yapı hakkında değerli veriler sunduğunu aktardı.

Kazı ekibi, küpün ilk izlerine 2024 yılında ulaştı. Ancak eserin niteliği ve üzerindeki bezemelerin taşıdığı önem, alanın 2025 yılında genişletilmesiyle daha net anlaşıldı.

Doç. Dr. Ramazan Gündüz, küpün ilk görüldüğü anda bu kadar özgün ve sıra dışı bir eserle karşılaşacaklarını düşünmediklerini söyledi.

Yaklaşık 5 bin yıllık küp, höyüğün merkezinde bulunan ve F8 Açması olarak adlandırılan alanda keşfedildi.

Kazı ekibinin en fazla dikkatini çeken ayrıntılardan biri, küpün ağız kısmının yukarı bakması gerekirken ters çevrilmiş durumda bulunması oldu.

Doç. Dr. Gündüz, normal kullanım biçiminde küpün ağzının yukarı bakmasının beklendiğini, ancak eserin özenli biçimde ters çevrilmesinin alanın bilinçli şekilde terk edilmiş olabileceğini gösterdiğini ifade etti.

Küpün bulunduğu mekanın günlük yaşamda kullanılan sivil bir yapı mı yoksa kutsal nitelik taşıyan özel bir alan mı olduğu henüz kesinlik kazanmadı.

Alan tamamen kazılmadığı için mekanın işlevi konusunda net bir değerlendirme yapılamadığını belirten Gündüz, sürdürülecek çalışmaların bu konuda daha fazla bilgi sağlayacağını söyledi.

Gökhöyük’te bulunan küpün ağız açıklığının çapı yaklaşık 1 metre olarak ölçüldü.

Eserin yüksekliğinin ise yaklaşık 120 santimetre olduğu belirlendi.

Doç. Dr. Gündüz, küpün yaklaşık 800 ila 1000 kilogram arasında malzeme alabilecek kapasitede olduğunu ifade etti.

Kazı Başkanı Gündüz, küpün gündelik yaşamda kullanılan sıradan bir kap olmadığını düşündüklerini belirtti.

Eserin üzerinde bulunan kabartmaların ve çevresindeki kulpların, küpün özel bir kullanım amacı taşıdığına işaret ettiğini ifade etti.

Küpün çevresinde 5 kulp bulunduğunu belirten Gündüz, bu ayrıntının eserin zaman içerisinde bir yerden başka bir yere taşınmış olabileceğini gösterdiğini söyledi.

Gündüz, küp üzerindeki zengin süslemelerin de eserin sıradan bir kullanım kabı olmadığını desteklediğini belirtti.

Kabın bu denli özel bezemelere sahip olmasının, dinsel veya törensel nitelik taşıyan ritüellerde kullanıldığı ihtimalini güçlendirdiğini ifade etti.

Eserin en dikkat çekici bölümlerinden biri küpün ağız kısmında yer alan kabartmalar oldu.

Bu bölümde kaş, iki göz ve burun biçiminde işlenmiş kabartmalar bulunuyor.

Gündüz, bu kabartmalarla bir insan siluetinin oluşturulmaya çalışıldığını belirtti.

İnsan yüzü biçimindeki kabartmanın hemen altında bir hayat ağacı tasviri yer alıyor.

Hayat ağacının iki yanında ise ağaca tırmanan Anadolu yaban keçileri görülüyor.

Doç. Dr. Gündüz, Anadolu’daki kadim toplumlarda hayat ağacı ile keçilerin bereketi ve yaşamın devamlılığını temsil ettiğinin bilindiğini söyledi.

Küp üzerindeki kompozisyonda hem yaşamın sürmesi hem de bereket ve bolluğu simgeleyen ögelerin yer aldığını ifade eden Gündüz, bu unsurların üst bölümdeki yaratıcı figür tarafından korunduğu şeklinde yorumlanabileceğini belirtti.

Küp üzerinde ve bulunduğu alanda yürütülen incelemeler, eserin Erken Tunç Çağı’na ait olduğunu ortaya koydu.

Doç. Dr. Gündüz, yapılan çalışmaların küpün Erken Tunç Çağı 1’in sonu ya da Erken Tunç Çağı 2 dönemine tarihlenebileceğini gösterdiğini söyledi.

Seydişehir Belediye Başkanı Hasan Ustaoğlu da Gökhöyük’ün bölge tarihi açısından önemli bir arkeolojik alan olduğunu belirtti.

Ustaoğlu, kazı ekibine ihtiyaç duyulan her konuda destek vermeye hazır olduklarını ifade etti.