Bugün, 27 Nisan’da, Saha Cumhuriyeti (Yakutistan)’nda Cumhuriyet Günü kutlanmaktadır. Bayram vesilesiyle Cumhuriyetin dört bir yanında konserler, panayırlar, halk şenlikleri, marşın toplu icrası ve geleneksel oğohay dansı gerçekleştirilmektedir.
Bölgenin kaderini belirleyen iki tarih
27 Nisan, Yakutistan tarihindeki en önemli günlerden biridir. Bu tarihte iki önemli olay kesişmiştir.
1922 yılında Yakutistan özerklik kazanarak Yakut Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti olmuştur. Bundan 70 yıl sonra, 27 Nisan 1992’de, Saha Cumhuriyeti Anayasası yürürlüğe girerek cumhuriyetin bugünkü statüsünü pekiştirmiştir.
Özerkliğin kurucuları
Cumhuriyetin kuruluş tarihi, önde gelen şahsiyetlerle ayrılmaz biçimde bağlantılıdır: Maksim Ammosov, Platon Oyunskiy ve Isidor Barahov.
Maksim Ammosov, özerkliğin siyasi olarak şekillenmesinde kilit rol oynamıştır. 1921 yılında bu konuyu çözmek üzere Moskova’ya gönderilmiştir. Farklı dönemlerde önemli devlet görevlerinde bulunmuş, Yakutistan’ı Moskova’da temsil etmiş, Kazakistan ve Kırgızistan’da çalışarak Kırgız devletinin oluşumuna katkı sağlamıştır.
Platon Oyunskiy, (Saha) Yakut edebiyatının kurucularından biridir. Şair, yazar, dramaturg ve filolog olan Oyunskiy, Yakutistan Halk Komiserleri Konseyi’nin ilk başkanı olmuştur. Onun epik eseri ‘Culuruyar Nurgun Bootur’ Yakut sözlü edebiyatının zirvesi kabul edilir. 2005 yılında Olonkho, UNESCO’nun Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne dahil edilmiştir.
Isidor Barahov ise 1921 yılında Komünist Parti’nin X. Kongresi’nde Yakutistan’ı oy hakkına sahip tek delege olarak temsil etmiştir. Daha sonra önemli devlet görevlerinde bulunmuş, cumhuriyetin parti teşkilatını yönetmiş ve bilim ile kültür hayatının gelişimine katkı sağlamıştır.
Yeni bir dönem: 1990’lar
20 yüzyılın sonu, önemli dönüşümlerin yaşandığı bir dönem olmuştur. 27 Eylül 1990’da Saha Cumhuriyeti’nin devlet egemenliği deklarasyonu kabul edilmiştir.
Ekim 1991’de cumhurbaşkanlığı makamı kurulmuş, Aralık ayında ise cumhuriyetin ilk cumhurbaşkanı Mihail Nikolaev olmuştur. Aynı dönemde bölge bugünkü adını almıştır: Saha Cumhuriyeti (Yakutistan).
Günümüzde Cumhuriyet Günü
Bugün Saha Cumhuriyeti (Yakutistan), Rusya Federasyonu’nun yüzölçümü bakımından en büyük federal birimidir.
Cumhuriyet Günü yalnızca resmi bir tarih değil, aynı zamanda tarihsel hafızanın önemli bir simgesidir. Bu günde geleneksel olarak çeşitli etkinlikler düzenlenir, İl Darhan Сumhuriyetin kurucularının anıtlarına çelenk bırakır.
Eğitim kurumlarında Yakutistan’ın tarihine ve kültürüne adanmış tematik dersler ve etkinlik haftaları düzenlenmektedir.
Türkiye ve Yakutistan: kültürel bağlar
Dikkat çekici bir şekilde, Yakut özerkliğinin oluşumu tarihsel olarak Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş dönemiyle örtüşmektedir. Kültür, eğitim ve edebiyat paralel biçimde gelişmiştir.
Bu kültürel diyaloğun sembollerinden biri, Eduard Pekarskiy tarafından hazırlanan “Yakut Dilinin Sözlüğü”dür. Bu eser bugün Mustafa Kemal Atatürk müzesinde muhafaza edilmektedir. Bu eşsiz çalışma, Türkiye ile Yakutistan arasında bir kültürel köprü niteliği taşımakta, Türk dünyasına ve dil mirasına duyulan derin ilgiyi yansıtmaktadır.
Günümüzde Saha halkının kültürü Türkiye’de de aktif biçimde tanıtılmaktadır. Ankara’da her yıl, Rus Evi’nde (Sakha) Yakut Dili Günü kutlanmakta; burada Sakha halkının gelenekleri, sanatı ve mirası tanıtılmaktadır.
Agrafena KUZMINA
Bölgenin kaderini belirleyen iki tarih
27 Nisan, Yakutistan tarihindeki en önemli günlerden biridir. Bu tarihte iki önemli olay kesişmiştir.
1922 yılında Yakutistan özerklik kazanarak Yakut Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti olmuştur. Bundan 70 yıl sonra, 27 Nisan 1992’de, Saha Cumhuriyeti Anayasası yürürlüğe girerek cumhuriyetin bugünkü statüsünü pekiştirmiştir.
Özerkliğin kurucuları
Cumhuriyetin kuruluş tarihi, önde gelen şahsiyetlerle ayrılmaz biçimde bağlantılıdır: Maksim Ammosov, Platon Oyunskiy ve Isidor Barahov.
Maksim Ammosov, özerkliğin siyasi olarak şekillenmesinde kilit rol oynamıştır. 1921 yılında bu konuyu çözmek üzere Moskova’ya gönderilmiştir. Farklı dönemlerde önemli devlet görevlerinde bulunmuş, Yakutistan’ı Moskova’da temsil etmiş, Kazakistan ve Kırgızistan’da çalışarak Kırgız devletinin oluşumuna katkı sağlamıştır.
Platon Oyunskiy, (Saha) Yakut edebiyatının kurucularından biridir. Şair, yazar, dramaturg ve filolog olan Oyunskiy, Yakutistan Halk Komiserleri Konseyi’nin ilk başkanı olmuştur. Onun epik eseri ‘Culuruyar Nurgun Bootur’ Yakut sözlü edebiyatının zirvesi kabul edilir. 2005 yılında Olonkho, UNESCO’nun Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne dahil edilmiştir.
Isidor Barahov ise 1921 yılında Komünist Parti’nin X. Kongresi’nde Yakutistan’ı oy hakkına sahip tek delege olarak temsil etmiştir. Daha sonra önemli devlet görevlerinde bulunmuş, cumhuriyetin parti teşkilatını yönetmiş ve bilim ile kültür hayatının gelişimine katkı sağlamıştır.
Yeni bir dönem: 1990’lar
20 yüzyılın sonu, önemli dönüşümlerin yaşandığı bir dönem olmuştur. 27 Eylül 1990’da Saha Cumhuriyeti’nin devlet egemenliği deklarasyonu kabul edilmiştir.
Ekim 1991’de cumhurbaşkanlığı makamı kurulmuş, Aralık ayında ise cumhuriyetin ilk cumhurbaşkanı Mihail Nikolaev olmuştur. Aynı dönemde bölge bugünkü adını almıştır: Saha Cumhuriyeti (Yakutistan).
Günümüzde Cumhuriyet Günü
Bugün Saha Cumhuriyeti (Yakutistan), Rusya Federasyonu’nun yüzölçümü bakımından en büyük federal birimidir.
Cumhuriyet Günü yalnızca resmi bir tarih değil, aynı zamanda tarihsel hafızanın önemli bir simgesidir. Bu günde geleneksel olarak çeşitli etkinlikler düzenlenir, İl Darhan Сumhuriyetin kurucularının anıtlarına çelenk bırakır.
Eğitim kurumlarında Yakutistan’ın tarihine ve kültürüne adanmış tematik dersler ve etkinlik haftaları düzenlenmektedir.
Türkiye ve Yakutistan: kültürel bağlar
Dikkat çekici bir şekilde, Yakut özerkliğinin oluşumu tarihsel olarak Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş dönemiyle örtüşmektedir. Kültür, eğitim ve edebiyat paralel biçimde gelişmiştir.
Bu kültürel diyaloğun sembollerinden biri, Eduard Pekarskiy tarafından hazırlanan “Yakut Dilinin Sözlüğü”dür. Bu eser bugün Mustafa Kemal Atatürk müzesinde muhafaza edilmektedir. Bu eşsiz çalışma, Türkiye ile Yakutistan arasında bir kültürel köprü niteliği taşımakta, Türk dünyasına ve dil mirasına duyulan derin ilgiyi yansıtmaktadır.
Günümüzde Saha halkının kültürü Türkiye’de de aktif biçimde tanıtılmaktadır. Ankara’da her yıl, Rus Evi’nde (Sakha) Yakut Dili Günü kutlanmakta; burada Sakha halkının gelenekleri, sanatı ve mirası tanıtılmaktadır.
Agrafena KUZMINA
Yorum Yazın